Wegwijzers

Wandelen doe ik graag, de wegwijzers volgend op mijn pad. Soms bestaan deze stille helpers uit woorden en soms uit symbolen. Ik vertrouw erop dat die mij leiden richting mijn doel; of dat nu de uitgang is, een afslag, dat terras of mooie uitzicht. Ook op onze innerlijke reizen vinden we aanwijzingen die ons helpen antwoorden te vinden op situaties en levensvragen. Wat zijn wegwijzers op onze innerlijke weg?

In de Analytische Therapie staat het proces van bewustworden, herkennen, erkennen en acceptatie van je eigen gevoelens en behoeften centraal. Om vandaaruit te komen tot eigen authentieke acties en de expressie daarvan. Het gaat daarbij niet om perfectie maar om meer volledig worden. Volgens de Zwitserse psychiater Carl Gustav Jung, waarop de Analytische Therapie o.a. is gebaseerd, is de mens niet het één óf het ander maar het één én het andere. Verschillende behoeften bewegen in ons en vragen in bepaalde situaties om meer of minder aandacht. Ze nodigen uit tot zelfonderzoek dat de basis vormt voor afgewogen keuzes in het dagelijkse leven en voor meer innerlijke balans.

Het belang van zelfkennis is een eeuwenoud gegeven en wordt via oeroude vertellingen zoals sprookjes en mythen nog steeds aangereikt. De literatuurwetenschapper Joseph Campbell heeft hierover prachtige boeken geschreven. Zijn model van de “Reis van de Held” is heel bekend en is terug te vinden in iedere mythe, sprookje, film, boek, droom, enz. De held of heldin heeft altijd een verlangen en volgt die oproep, gaat op onderzoek uit, neemt afscheid van het vertrouwde, ondergaat beproevingen, maakt nieuwe inzichten zich eigen en keert terug van de reis naar de gemeenschap.
Deze uiterlijke reis is volgens Campbell zeker ook een innerlijke reis. In de analytische psychologie, gaat het dan om het verlangen zin te geven aan je leven en daarbij schaduwdelen aan te kijken. Wanneer je daarmee aan de slag gaat transformeer je jezelf en voeg je nieuwe kanten aan jezelf toe.

Wakker

Naast de Analytische Therapie, is ook de Hongaars-Canadese arts Gabor Maté voor mij een inspiratiebron. Zo beschrijft hij in zijn boek ‘Wanneer je lichaam nee zegt’ zeven elementen van genezing. Die elementen gecombineerd met het proces van Analytische Therapie vormen voor mij de volgende leidraden:

Bewuste aandacht: Ben je wakker én ben je hiér met al je zintuigen en denken? Heb je volledig aandacht voor je innerlijke toestand, voor wat er buiten je gebeurd en jouw reacties daarop.
Bewustzijn is onlosmakelijk verbonden met het lichaam dat vaak al eerder aangeeft wat we nog geen taal kunnen of durven geven. Bij disbalans geeft ons fysiek en onze emoties gevaarsignalen. Lichaamsbewustzijn maakt dat onbewuste signalen kunnen worden opgevangen en we zo beter voor onszelf kunnen zorgen.

Emoties en gevoelens: Iedereen kent angst, woede, blijdschap en verdriet. Ze zijn de ingang naar onze behoeften om daarop actie te ondernemen. Daardoor kunnen we onszelf reguleren en ons weer veilig weten, troost vinden, vreugde delen en grenzen weten te bewaken. Als we deze emoties geen aandacht schenken en wegduwen in onze schaduw, dan beïnvloed dat o.a. onze vitaliteit, ons gevoel van verbondenheid en ons veilig voelen.

Ik en De Ander: Mensen groeien door de relatie met de ander. Uit onderzoek blijkt dat de mate van sociale contacten van invloed is op de gezondheid. Mensen die échte emotionele ondersteuning ervaren hebben een beter prognose. In de balans tussen ik en de ander/het andere is het belangrijk te erkennen of je meer met de ander bezig bent dan met jezelf óf omgekeerd. Het maakt dat iemand zich bewust wordt wat nodig is om in de relatie een gezonde balans te ervaren.

Acceptatie: In de Analytische Therapie is acceptatie de bereidheid om te erkennen en te accepteren hoe de dingen zijn en niet langer een realiteit ontkennen. Het is een uitnodiging om te gaan verwerken, ervan te leren en om het anders te mogen gaan doen helemaal op jouw manier. Het individu versterkt daarmee veerkracht en bouwt een mededogende relatie op met zichzelf.

Autonomie: Autonomie gaat over zelfstandigheid, onafhankelijkheid, eigen keuzes maken en daarvoor verantwoordelijkheid nemen. Bij autonomie gaat het om antwoorden op vragen als: “wat wil ik in mijn leven en mijn relaties?” “waarvan wil ik meer of minder?” “wat is voor mij wel en niet acceptabel?” Niet aangepast leven, maar vanuit verbondenheid met jezelf. Dat vraagt om het duidelijk grenzen stellen tussen jezelf en de ander. Die krijgen vorm door je eigen expressie vanuit een bewust innerlijk gevoel over wie je bent.

Assertiviteit: Respectvol opkomen voor jezelf is de verklaring dat we bestaan en dat we zijn wie we zijn onafhankelijk van wat we doen: ik ben dus ik besta. Uit onderzoek van Gabor Maté blijkt dat die expressie overigens van wezenlijk belang is. Woorden maken dat de pijn/het trauma waar is, woorden luchten op, geven innerlijke ruimte, woorden zijn energie. Mensen komen daarmee in de realiteit en scheppen ruimte voor nieuwe ervaringen, hervonden vitaliteit, andere inzichten. Hij of zij vindt weer een stuk van zichzelf terug en is meer aanwezig.

Bekrachtiging: Volgens Gabor Maté gaat bekrachtiging over het op een positieve manier iets verklaren en zo te bewegen in de richting van iets waardevols. Ook Jung was overtuigd van dit teleologische principe van doelgerichtheid en zinvolheid. Daarbij is het belangrijk om toe te geven aan onze Creatieve Zelf dat aandringt om uitdrukking te geven aan onze vitaliteit via bijvoorbeeld: kunst, schrijven, tekenen, zingen, vindingrijkheid, discussies aangaan. Hieraan toegeven is jezelf bekrachtigen en je realiseren dat de mens deel is van een groter geheel.

Belofte

Het doorleven van wegwijzers op onze innerlijke route naar antwoorden op situaties of levensvragen vereist moed, mededogen, geduld en vertrouwen. Eigenlijk zoals op iedere onbekende wandeling. Het vraagt moed om kilometers nieuw terrein te bewandelen, mededogen met jezelf als het even minder gaat, geduld want soms komt het doel langzamer in beeld dan gewenst en vertrouwen dat het toch wel gaat lukken. De belofte van alle heldenverhalen is niet dat reizen gemakkelijk gaat, maar wel dat het de moeite waard is én dat er onderweg altijd helpers zijn.

Bronnen

- Campbell, J. (2000) De held met de duizend gezichten. Amsterdam: Olympus
- Jacobi, Jolande (2010) De psychologie van Jung. Rotterdam: Lemniscaat
- Rump, H.A.J. (2018) Geesteswetenschap en Analytische Therapie. Nijmegen: Jungiaans Instituut
- Maté, G. (2020) Wanneer je lichaam nee zegt. Utrecht: AnkhHermes